België voor het eerst in de kopploeg van tabakspreventiebeleid

De rangschikking is een graadmeter van de vooruitgang op verschillende actieterreinen, die samen een effectief tabakspreventiebeleid vormen. Het nieuwe rapport waarin 37 landen worden vergeleken, werd zonet in Milaan voorgesteld op het Europees congres over tabaksbestrijding, de “European Conference on Tobacco or Health”.

België gaat van 59 op 100 in 2021 naar 64 op 100 in 2025 en behoort daarmee voor het eerst tot de kopploeg van landen die meer dan 60 punten scoren. In totaal halen 9 landen deze score, 9 landen een score tussen 50 en 54 terwijl 19 landen onder de drempel van 50 punten blijven. Ierland staat op nummer 1 met 80 punten en is binnen de EU  het land waar de tabak het duurst is en waar ook andere beleidsmaatregelen een goede score krijgen. Ons land boekte sinds 2021 vooruitgang dankzij hogere tabaksaccijnzen en sterkere beperking op tabaksreclame.

Stichting tegen Kanker vraagt onze overheden om vanaf nu dringend en meer in te zetten op verbetering van hulp bij rookstop.

WAT IS DE TOBACCO CONTROL SCALE (TCS)?

De Tobacco Control Scale is een onderzoek waarin de politieke maatregelen ter bestrijding van tabaksgebruik in 37 Europese landen zijn beoordeeld en vergeleken. De TCS werd voor het eerst geïntroduceerd in 2006. De gegevens die voor het onderzoek uit 2025 zijn gebruikt, hebben betrekking op wetgeving die op 1 januari 2026 van kracht was maar ook op prijzen van tabaksproducten in 2024 en op massamediacampagnes tussen juli 2022 en juni 2024. Met elke beleidsmaatregel kan een land punten scoren. De TCS zet beleid dus om in een score. De puntenschaal objectiveert het gevoerde beleid, zodat landen onderling vergeleken kunnen worden.

De TCS  baseert zich op beleidsmaatregelen die door de Wereldbank zijn aanbevolen in combinatie met aanbevelingen uit het Kaderverdrag van de WHO inzake tabaksontmoediging (FCTC). Concreet gaat het over volgende elementen (hieronder vindt u de grafiek met puntenverdeling):

BELGIE VOOR HET EERST IN DE KOPPLOEG

Met 64 op 100 behoort België voor het eerst sinds de start van TCS bij de groep van landen boven de 60 punten en dus koploper in de strijd tegen het roken. In vergelijking met 2021 stijgt België met 5 punten (van 59 naar 64).  De stijging met 5 punten ten opzichte van 2021 vertaalt zich ook in een sprong naar de 7de plaats tegenover een 10de plaats in 2021.

De vooruitgang is vooral te danken aan hogere accijnzen en strengere regelgeving rond reclame en promotie. Zo steeg de prijs van een pakje sigaretten van een premiummerk van 6,80 euro in 2020 naar 11,50 euro in 2024 (+69%). Daarnaast werd in 2025 een uitstalverbod voor tabaksproducten ingevoerd.

Nieuwe aangekondigde maatregelen, zoals een rookverbod op horecaterrassen en het afschaffen van rookkamers, kunnen de score verder verbeteren.

Ierland staat met 80 punten op de eerste plaats bij deze nieuwe TCS. Dit is het land dat eerst ter wereld was om het roken in cafés en restaurants te verbieden. Ondertussen heeft Ierland de hoogste tabaksaccijnzen van alle EU-landen en reguleert de verhitte tabak op dezelfde manier als sigaretten waardoor er geen verhitte tabak op de Ierse markt te vinden is. Ook ons land doet het goed om onze jongeren te beschermen tegen verhitte tabak. Waar in 2021 de focus van het onderzoek enkel op klassieke rookwaren lag, breidt de nieuwe TSC uit met een methodologie voor verhitte tabak en een aanzet om ook andere nicotineproducten in de toekomst op te nemen. Stichting tegen Kanker heeft meegeholpen, ook financieel, om met deze uitbreiding van start te gaan.

“De toekomst van een rook- en nicotinevrije generatie zal immers meer en meer afhangen van degelijk beleid rond de nieuwe nicotineproducten.”

- Suzanne Gabriels, expert Tabakspreventie 

HOE KUNNEN WE NOG BETER SCOREN IN DIT KLASSEMENT?

Roken veroorzaakt 9.000 vroegtijdige overlijdens per jaar in België alleen. Een krachtig beleid door de Belgische overheden is noodzakelijk om dit probleem aan te pakken en om tegen 2040 een rook- en nicotinevrije generatie te krijgen.

Om het nog beter te doen bij de volgende TCS zullen we moeten inzetten op grote rookstopcampagnes naar het voorbeeld van Nederland en het Verenigd Koninkrijk met hun campagnes ”Stoptober” of Frankrijk met “Le mois sans Tabac”. Ons tabaksbeleid voldeed niet aan het WHO criterium van ten minste één campagneperiode van drie weken waarbij gebruik wordt gemaakt van massamedia (tv, radio, gedrukte media, buitenreclame, internet). Daarnaast zou de rookstopbegeleiding in ons land verder uitgebreid moeten worden zodat de huidige score van 7 op 10 in eerste instantie wordt opgetrokken naar 8 (zoals in Frankrijk en Nederland) of 9 zoals in het VK en uiteindelijk naar 10 op 10.  Via een enquête bij 18.000 zorgprofessionals heeft Stichting tegen Kanker in 2025 reeds aangetoond waar de hiaten zitten op vlak van rookstophulp.

Stichting tegen Kanker dringt er bij de overheid op aan om voldoende budget vrij te maken voor rookstophulp en -campagnes, eventueel gefinancierd via een extra heffing op tabaksbedrijven, zoals sinds dit jaar in Canada het geval is.

Suzanne Gabriels: “We moeten niet alleen oog hebben voor de instroom of het voorkomen van roken en vapen bij jongeren, maar ook hard inzetten op de uitstroom of het breken met nicotineverslaving door de huidige generatie gebruikers.”

Smoke Free Partnership

The SFP Coalition is a network comprising of independent EU and national advocacy organisations with technical expertise in tobacco control policy. Led by SFP, Coalition partners work together to promote and support smoking prevention through the development of advocacy towards EU tobacco control policies through the development and implementation of the FCTC, its protocols and guidelines.

The Tobacco Control Unit of the Catalan Institute of Oncology:

Since 2021, the website is run by the Tobacco Control Unit of the Catalan Institute of Oncology in association with Smoke Free Partnership (SFP): www.tobaccocontrolscale.org

The website provides a brief history of the Tobacco Control Scale, as well as all the original reports of each edition since the Tobacco Control Scale’s first publication in 2005, interactive data visualisation, and a repository of publications related to the Tobacco Control Scale.